Vua Hùng thứ 18 (Hùng Duệ Vương) sinh được một người con gái đẹp như tiên nên được gọi là Tiên Dung. Nàng không những xinh đẹp mà còn có tấm lòng nhân hậu, nết na, hiếu thảo. Năm 16 tuổi nhiều Lạc Hầu, lạc tướng muốn xin làm con rể vua Hùng nhưng tất thảy lời cầu hôn đều bị Tiên Dung từ chối. Nàng tâu với vua cha: “Muôn tâu phụ vương, con trộm nghĩ truyện trăm năm do trời đất sắp đặt, việc lúc nào đến sẽ đến, con đâu dám trái mệnh trời”. Vua Hùng nghe hài lòng, không ép. Lại thể theo nguyện vọng của con, nhà vua truyền cấp cho chiếc thuyền lớn để nàng đi du ngoạn khắp nơi. Lần ấy Tiên Dung cho thuyền xuôi dòng sông Cái đi mãi về xuôi. Đứng tựa mạn thuyền, chợt công chúa nhìn thấy một bãi cát vàng chạy dài tít tắp. Tiên Dung truyền lệnh cắm sào lên bãi cát dạo chơi. Đùa nghịch một lúc, Tiên Dung truyền vây màn cho nàng tắm mát. Nước mát lạnh làm nàng thích thú mà không biết cát dưới chân bị nước cuốn trôi để lộ ra thân thể một người con trai không một mảnh vải che thân. Công chúa suýt kêu lên nhưng chợt nhìn thấy gương mặt chàng trai vẻ còn rất sợ hãi. Tiên Dung hỏi chuyện và được biết chàng trai đó là Chử Đồng Tử, vì nhà nghèo hai cha con chung nhau một cái khố. Khi cha mất chàng dành luôn cái khố ấy để đóng cho cha trước khi mai táng. Từ ấy Chử Đồng Tử thường suốt ngày ngụp lặn đánh cá ở quãng sông vắng. Mỗi lần gặp thuyền buồm đi qua chàng cứ phải ngâm mình dưới nước. Sau buổi gặp gỡ ấy, hai người nên duyên vợ chồng.

Biết tin con gái tự ý lấy chàng trai nghèo khổ, vua Hùng nổi giận đùng đùng. Tiên Dung từ một công chúa lá ngọc cành vàng, trở thành một cô gái nơi quê mùa, ban ngày ra đồng cấy lúa, ban đêm quay tơ, dệt vải. Một hôm Tiên Dung bàn với Chử Đồng Tử: Thiếp nghe nói đất nước mình nhiều gỗ quý, ngà voi, sừng tê giác, da cá sấu ... Nếu biết vượt vượt biển mang bán tận phương xa thì sau mỗi chuyến đi một dật vàng lãi thành mười dật. Chử Đồng Tử nghe lời vợ háo hức theo đoàn thương gia vượt biển. Sau ba ngày ba đêm, thuyền thả neo dưới chân một hòn đảo để lấy nước ngọt. Chử Đồng Tử thấy hòn đảo xanh tươi, phong cảnh đẹp lạ kỳ nên cứ đi mãi sâu vào trong đảo. Khi ngẩng đầu lên thì chàng nhìn thấy chót vót trên núi cao một cái am cỏ. Từ trong khe núi có một cụ già râu tóc bạc phơ, đầu đội nón, tay cầm gậy trúc, chân đi hài cỏ, vừa đi vừa hát. Chử Đồng Tử được ông lão truyền dạy phép thuật. Trước khi chia tay, cụ cho chàng một cái nón, một chiếc gậy và dặn: phép biến hóa ở cả trong hai thứ này. mới

Nhà Tiên Dung thấy chồng đắc đạo trở về thì mừng lắm. Nàng cũng xin được truyền dạy phép thuật, cả hai vợ chồng cùng tu luyện rồi đi khắp nơi hành đạo, cứu nhân độ thế. Một bữa nọ hai người đang bước mải miết trên đường thì trời xập tối. Làng xóm còn xa, chung quanh gò hoang, đầm nước vắng vẻ, sương đêm bốc lên lạnh lẽo. Chử Đồng Tử - Tiên Dung đều cảm thấy mệt mỏi bèn bảo nhau dừng chân tạm nghỉ. Hai người chọn nơi cao ráo, cắm chiếc gậy xuống, up cái nón lên rồi ngồi xuống nghỉ ngơi. Chẳng ngờ phép thuật hiển linh. Nửa đêm quanh chỗ hai người ánh sáng chói lòa. Rồi trong phút chốc một tòa thành quách, lâu đài, cung điện hiện ra. Khi trời sáng, dân đi làm thấy có sự lạ, bảo nhau theo đến rất đông. Người ta thấy cổng thành cờ xí rực rỡ, lính canh uy nghiêm, voi ngựa ra vào rầm rập. Trong tòa lâu đài tráng lệ ấy, Chử Đồng Tử - Tiên Dung mặc áo hoàng bào thêu long phượng, nét mặt oai nghiêm mà đầy nhân hậu. Nhân dân các vùng kéo nhau về quy phục, lập thành phố xá đông vui như một nơi đô hội.

Thanh thế Chử Đồng Tử - Tiên Dung ngày một rộng lớn. Tiếng đồn về lòng nhân đức, sự cảm phục tài năng ngày càng xa. Thêm vào đó những đồn đại về cung điện nguy nga, lâu đài thành quách rộng lớn, phố chợ đông vui, nhiều người về quy phục đến tai vua Hùng, cố tình gây cho vua cha lòng nghi ngờ Chử Đồng Tử - Tiên Dung mưu đồ phản nghịch. Nghe lời sàm tấu nhà vua quyết định cử tướng lĩnh mang quân đi đánh bắt Chử Đồng Tử - Tiên Dung về hỏi tội. Ngay trong đêm ấy, trời nổi sấm chớp, mưa như trút nước, gió mạnh đổ rạp ngọn cây. Tự nhiên ánh sáng chiếu lòa như giữa ban ngày, cả tòa lâu đài thành quách của Chử Đồng Tử – Tiên Dung bốc khỏi mặt đất rồi bay vút về trời. Sau đó, mưa tạnh, gió yên. Cho đến sáng quan quân mới dám đến nơi thì chỉ là một đầm nước mênh mông.

Vua Hùng hay tin, về tận nơi xem xét. Bấy giờ mới tường mọi việc. Nhà vua cho đặt tên là đầm Nhất Dạ Trạch (đầm một đêm). Lại truyền xây miếu thờ Chử Đồng Tử - Tiên Dung, dặn nhân dân địa phương ngày đêm thờ phụng.

Những nơi Chử Đồng Tử - Tiên Dung đã tới truyền đạo, chữa bệnh, nhân dân cũng lập đền thờ rất tôn nghiêm. Đền Thượng Lộc là một trong những ngôi đền được dân lập ra để tưởng nhớ công ơn của bà.