Người nguyên là con của Thiên Hoàng trong một lần du xuân dưới hạ giới. Người hiện hình là một con Phong Xà và không may bị một con rết cắn chết. Được ông bà họ Phan cứu giúp nên sau đó được vua cha cho đầu thai vào làm con gái để trả ơn cho ông bà họ Phan. Là người con gái nết na hiền thảo, yểu điệu thục nữ nhưng dung nhan thì lại xấu xí nên mãi đến năm 22 tuổi vẫn không có chàng trai nào đến cầu hôn. Một lần đi hái củi cùng các thôn nữ ở núi Tăng Má, nhìn thấy trong lòng giếng ở hang Hàm Rồng hiện lên một đôi rắn xanh, vàng ngoi lên, lặn xuống. Tiếp theo là tiếng réo ù ù như sấm động, sóng từ đáy giếng vọt lên. Vừa về đến nhà, nàng nhìn thấy hai người có tướng mạo uy nghi, tay bưng trầu cau cùng một lá thư đến để cầu hôn. Thư viết rằng:

Thuỷ quốc nay tìm người cõi trần

Một lòng mong ước được cầu thân

Anh hùng đâu để rơi người ngọc

Chút lễ xin đưa trước kính dâng.

Và rồi nàng đã nhận lời lấy Thuỷ Đế Động Đình, là người đang cai quản 3 con  sông Hồng Hà, Đà Giang và sông Thao. Song vì có hiếu nghĩa với thân phụ mẫu nên nàng xin được ở lại trần gian mà không theo chồng về thuỷ cung. Do không để lộ việc kết hôn nên khi nàng mang thai có khá nhiều lời đàm tiếu dị nghị Hương chức thì phạt vạ. Ông bà Phan vì quá suy nghĩ buồn phiền nên sau đó đã qua đời. Phan Nương mang thai 19 tháng một ngày và sinh ra một bọc có 5 rắn con sau biến thành người, gồm 3 trai 2 gái vào ngày 12 tháng 4. Ngày 14 tháng 4 dân La Phù đã đón mẹ con nàng từ bến sông trở về. Lúc này Thuỷ đế xuất hiện cùng quan nhân binh mã. Người đã nói với dân làng là trước đây Người đã kết duyên với Phan Nương. Nay đến thăm con và cắt cử các con đi trấn nhậm các vùng sông nước để bảo vệ dân lành. Và tiện đây cũng thông báo cho dân làng rõ. Hai người con gái được phân nhậm ở sông Đáy và sông Thao. Người con trai cả trấn nhậm ở cửa ba con sông, đặt dinh sở Bảo Triệu (ghềnh Bà Triệu), chàng Hai Long Vương là Hồng Thuỷ thần cai quản sông Bờ và cửa hang Tăng Má lấy Bảo Khang (Bảo Yên) làm chính sở - còn chàng Ba Đệ Tam Thuỷ thần Dê Uyên Đại Xuyên ở lại cùng thân mẫu trấn nhậm và cai quản vùng sông nước La Phù.

Phan bà có một bãi nổi ở giữa sông, quanh năm trồng dâu gai để sinh sống. Trong một lần cắt cỏ do vô tình cắt mất đuôi một con rắn nhỏ. Đó lại chính là chàng Ba đã biến hoá nằm chơi trong đám cỏ. Nên từ đó ngài có huý danh là Cộc.

Phan bà đã có công dạy dân nuôi tằm trồng dâu, đã cùng con trai trừ gian trị ác là bọn thuỷ quái, giữ vững cuộc sống yên bình cho nhân dân địa phương.

Ngày 8 tháng Chạp năm Đinh Tỵ, Phan bà đãn hoá sinh trở về thượng giới. Hôm đó trời đất tối sầm, sấm sét đùng đoàng, mưa to gió lớn, ai nấy đều cảm thấy mụ mị. Dân chúng quanh vùng đều về La Phù làm lễ an táng bà. Khi đang chôn cất thấy có 5 con rắn dài 10 trượng cùng đến cạnh mộ cất cao đầu lên nhìn mộ rồi biến mất. Đêm đó bà hiện hình báo mộng cho dân làng biết bà là người ở chốn tiên cung bị biến xuống vùng núi Tản đầu thai vào nhà ông họ Phan và sống ở cõi trần bà đã gặp gỡ nhân duyên với người thuỷ quốc sinh hạ được 5 người con và được vua cha cho hưởng lễ vật cúng tế và nắm quyền làm chủ giang hà.

Biết có sự anh linh hiển ứng nhân dân tâu lên Vua. Vua ban sắc về các sở, bao phong mỹ tự và cho nhân dân hộ nhi thờ cúng, các triều vua Thành Thái, Duy Tân đã ban sắc và phong danh cho Bà là:

          - Động Đình Thánh Mẫu Uy Linh Công Chúa.

          - Nhân uyển Dực bảo Trung hưng Động đình Thánh Mẫu Uy Linh Thần Nữ Phu Nhân.

Phần mộ hưng táng của Thánh Mẫu xưa kia nay đã được tôn tạo trên chính vị trí, địa điểm gốc, hiện là Lăng mộ Đức Thánh Mẫu trong khu vực Đầm sen thuộc di tích lịch sử văn hóa đình La Phù (đã được nhà nước cấp Bằng di tích LSVH cấp Tỉnh ngày 22 tháng 5 năm 1998).

Hiện Ngài được thờ phụng cùng Đức Thánh Tản và con trai út là Đệ Tam Thuỷ Thần Thánh Hoàng Bản Thổ tại đình La Phù thuộc xã Thanh Thuỷ, tỉnh Phú Thọ.

(Biên soạn theo ngọc phả Đình La Phù)

BAN QUẢN LÝ DI TÍCH ĐÌNH LA PHÙ

                                                                                                                                                             Phương Thịnh